فراتر از محاسبات

در استفادهٔ حرفه‌ای، چرتکه صاف روی میز می‌نشیند و کمی به سمت خودت کج می‌شود. دست چپ کارش نگه داشتن چرتکه است و کمک به رقم‌های دورتر — برای مثال، وقتی یکانِ یک عدد روی یکی از ستون‌های سمت چپ می‌افتد. کار اصلی روی دوش دست راست است: شست، مهره‌های پایینی را به سمت خط وسط هل می‌دهد، و انگشت اشاره هم آن‌ها را پس می‌زند و هم مهرهٔ بالایی را جابه‌جا می‌کند.

برای پاک کردن سریعِ چرتکه، لازم نیست مهره به مهره پیش بروی. چرتکه را کمی به سمت خودت خم کن تا مهره‌های پایینی زیر وزن خودشان بیفتند، دوباره صافش کن، و با یک حرکتِ انگشت اشاره از چپ به راست، میان خط وسط و مهره‌های بالایی بکش تا همه‌شان دور شوند. با کمی تمرین، این کار فقط چند ثانیه زمان می‌برد.

کسانی که سال‌ها روی چرتکهٔ واقعی تمرین می‌کنند، کم‌کم به جایی می‌رسند که دیگر چرتکه فیزیکی لازم ندارند: فقط تصویرش را در ذهن نگه می‌دارند و مهره‌ها را همان‌جا جابه‌جا می‌کنند. به این مهارت «آنزان» می‌گویند، یعنی محاسبهٔ ذهنیِ چرتکه‌ای، و مسابقات آنزان هنوز هم در ژاپن برگزار می‌شود.

طبقِ قراردادِ رسمیِ ژاپن، تمرین آنزان از همان روز اول با همان مسئله‌های ساده شروع می‌شود، فقط بدون چرتکه واقعی: برای 3 + 5، اول عدد ۳ را در ذهن روی چرتکه تصور می‌کنی، بعد ۵ را به همان تصویر اضافه می‌کنی و جواب — ۸ — را از روی همان تصویرِ ذهنی می‌خوانی. تفریق هم دقیقاً همین‌طور است: ۸ را در ذهن می‌گذاری، ۵ را می‌بری، و ۳ می‌ماند. تنها فرقش با کاری که تا اینجا روی چرتکه واقعی انجام داده‌ای، نبودنِ خودِ چرتکه است — تکنیک مهره‌ها همان تکنیکی است که در سطح‌های قبل یاد گرفتی.

بهترین راه شروع، همان تمرین‌های سطح‌های ۲ تا ۵ است، اما در این مثال چشم‌هایت را ببند یا به یک نقطهٔ خالی نگاه کن و بگذار تصویر چرتکه فقط در ذهنت شکل بگیرد. کسانی که سال‌ها این‌طور تمرین می‌کنند، می‌توانند اعداد چندرقمی را با سرعتی بسیار بیشتر از حالت نوشتاری جمع بزنند.